Mladi u Crnoj Gori, starosti od 15 do 25 godina, pokazuju umjeren nivo finansijskog znanja i digitalne bezbjednosti, ali istovremeno jasno prepoznaju potrebu za dodatnom edukacijom kroz formalno i neformalno obrazovanje. Više od polovine ispitanika starosne grupe 18-25 (57,4%), i 61,9% onih iz starosne grupe 15-18 godina, smatra da je mladima potrebno više edukacije o finansijama i digitalnoj bezbjednosti, te značajno podržavaju uvođenje finansijske i digitalne pismenosti u obrazovni sistem.
Ovo su pokazali rezultati istraživanja o finansijskoj pismenosti i digitalnim finansijskim rizicima mladih, koje je za potrebe Centra za ekonomske i evropske studije (CEES) sproveo Institut Damar Plus, u okviru projekta „Digitalna bezbjednost za veću finansijsku inkluziju mladih“.
Istraživanje je realizovano tokom marta 2026. godine na uzorku od 1008 ispitanika iz svih opština Crne Gore, od čega je 517 mladih starosti od 18 do 25 godina, a 491 srednjoškolac uzrasta od 15 do 18 godina.
Kako je istakla Nina Vujošević, ispred CEES-a, rezultati istraživanja predstavljaju važan osnov za dalje unapređenje javnih politika u oblasti obrazovanja i digitalne sigurnosti mladih.
„Rezultati istraživanja jasno pokazuju da mladi jesu uključeni u finansijski i digitalni sistem, ali da njihovo korišćenje finansijskih alata ne prati u dovoljnoj mjeri razumijevanje rizika i osnovnih finansijskih koncepata, te da je važno što mladi daju snažnu podršku uvođenju finansijske i digitalne pismenosti u obrazovni sistem”, kazala je Vujošević.
Nalaze istraživanja predstavila je Hakile Resulbegović, koja je ukazala na jaz između korišćenja finansijskih alata i razumijevanja njihovog funkcionisanja.
„Nalazi pokazuju da mladi od 18 do 25 godina znatno više koriste bankarske i digitalne finansijske usluge u odnosu na mlađu grupu, ali razlike u nivou znanja nijesu proporcionalne tom korišćenju. Drugim riječima, upotreba finansijskih alata raste brže od razumijevanja načina na koji oni funkcionišu i rizika koje nose”, kazala je Resulbegović.
Dodatno, zabrinjava podatak da čak 42% mladih iz grupe 18-25 godina, ne bi moglo da pokrije neočekivani trošak u visini jednog mjesečnog prihoda.
Podaci pokazuju da mladi aktivno koriste finansijske usluge, ali da nivo finansijskog znanja ostaje umjeren. Kompozitni indeks finansijskog znanja za grupu od 18 do 25 godina iznosi 59,6 od mogućih 100, dok indeks digitalne bezbjednosti iznosi 61,3. Za grupu od 15-18 godina, kompozitni indeks finansijskog znanja iznosi 52,5 dok je indeks digitalne bezbjednosti nešto niži i iznosi 57,9 , na skali od 1 do 100.
Nalazi ukazuju i na izraženu svijest mladih o rizicima online finansijskih prevara. Više od polovine mladih smatra da su ti rizici prisutni, a najveće interesovanje za dodatnu edukaciju iskazano je upravo za teme finansijskih prevara i zaštite, digitalnog bankarstva i online plaćanja, kao i upravljanja ličnim budžetom.
Kako je ocijenio Petar Đukanović iz Centra za građansko obrazovanje, ovakva istraživanja imaju širi značaj za kreiranje održivih i kvalitetnih politika za mlade.
„Projekti i istraživanja poput ovog su važni da bolje razumijemo potrebe mladih i da na osnovu toga kreiramo kvalitetnije politike, prije svega u formalnom i u neformalnom obrazovanju. Nalazi ovog istraživanja će doprinijeti razvoju šireg i strateškog pristupa, jer se osnaživanjem mladih da upravljaju svojim finansijama u digitalnom okruženju gradi odgovornije, sigurnije i stabilnije društvo”, poručio je Đukanović.
Projekat „Digitalna bezbjednost za veću finansijsku inkluziju mladih“ realizuje CEES kroz program „Zaštita prava i promocija digitalnog građanstva: Crnogorski digitalni štit (MDS)”, koji sprovodi Centar za građansko obrazovanje (CGO) u partnerstvu sa SHARE fondacijom, u saradnji sa Agencijom za audiovizuelne medijske usluge, uz finansijsku podršku Evropske unije i kofinansiranje Ministarstva regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama.
CENTAR ZA EKONOMSKE I EVROPSKE STUDIJE